Schrijvers die ‘naast’ gebruiken zitten er vaak naast

Ernaast met naast [bij samentrekkingen is ‘en’ duidelijker en veiliger]

Meestal gaat het goed. Bijvoorbeeld wanneer je ‘naast’ gebruikt in zinnen als ‘Ik woon naast de Dom’. ‘Naast’ is in deze zin een voorzetsel, en ‘naast de Dom’ een bijwoordelijke bepaling van plaats. ‘Ernaast’ kom je ook vaak tegen; ‘De Dom? Ik woon ernaast.’ ‘Ernaast’ is dan een voornaamwoordelijk bijwoord, ‘naast’ geeft de plaats aan, ‘er’ verwijst in dit geval naar ‘de Dom’.

Dom - foto Utrecht promotie

De Dom in Utrecht (foto Utrecht Promotie)

Als je ‘naast’ niet-letterlijk gebruikt, maar om onderdelen van een opsomming te benadrukken, gaat het vaak mis. ‘Naast fietsen houd ik van wandelen.’ Je voelt precies wat de auteur of spreker bedoelt. Je leest of hoort ‘naast’ en weet ‘er komt nu iets dat gelijk is aan iets anders’. Het verbindend element is een werkwoord, in dit geval ‘houden’. Dus de spreker of schrijver houdt van het een én van het ander en wil beide onderdelen benadrukken. Dus kiest hij voor een samentrekking.  Maar dan moeten beide delen wel dezelfde basis hebben, anders krijg je een foutieve samentrekking. In dit voorbeeld is die gedeelde basis het werkwoord ‘houden’. Als je ‘naast wilt gebruiken, wordt de zin ‘Naast van fietsen houd ik van wandelen’. Het simpele woordje ‘van’ lost het probleem van de foutieve samentrekking op. Maar ‘Ik houd van fietsen en wandelen’ is veel fraaier. Wil je de beide onderdelen meer nadruk geven dan is ‘Ik houd van fietsen én van wandelen’ een oplossing.

Kortom: kijk uit met ‘naast’ als je samentrekking maakt. Voor je het weet zit je ernaast en heb je een foute samentrekking gemaakt. Nog een paar voorbeelden.

> ‘Het bijzondere was dat DNB al in 1977 stelde dat bankbiljetten naast betrouwbaar, eigentijds en echt Nederlands ook enige vrolijkheid moesten uitstralen.’ [Collect, PostNL,zomer 2018]

Hier voel je de ontsporing goed. Je snapt de bedoeling maar voelt dat de zin ontspoort. Als ‘uitstralen’ de gedeelde basis is, dan moet er staan ‘betrouwbaarheid’ en ‘eigentijdsheid’. Maar deze oplossing voelt veel natuurlijker: ‘Het bijzondere was dat DNB al in 1977 stelde dat bankbiljetten betrouwbaar, eigentijds, echt Nederlands én vrolijk moesten zijn.’ Dichter bij het origineel blijf je met het minder fraaie ‘Het bijzondere was dat DNB al in 1977 stelde dat bankbiljetten betrouwbaar, eigentijds en echt Nederlands moesten zijn en vrolijkheid moesten uitstralen.’

> ‘Naast het ontwikkelen van communicatieplannen zal 4FS ook verantwoordelijk zijn voor een deel van het projectmanagement van de projecten.’ [site van een communicatiebureau]

‘Verantwoordelijk zijn voor’ is hier het gedeelde werkwoord, maar de samentrekking ontspoort omdat ‘voor’ ontbreekt in het begin van de zin. ‘4FS wordt verantwoordelijk voor het ontwikkelen van communicatieplannen en een deel van het projectmanagement van de projecten.’

Nog eentje dan. Een moeilijke!

> ‘Naast de financiële voordelen werkt het KNGF aan een duurzame relatie met Interpolis om uw belangen te behartigen.’

Werken aan financiële voordelen klinkt niet heel logisch, financiële voordelen bied je. Dus is hier de versie ‘Het KNGF biedt financiële voordelen en werkt aan een duurzame relatie met Interpolis om uw belangen te behartigen’ veel beter.

Voor de liefhebbers: Onze Taal over samentrekkingen.