‘Moeten’ moet kunnen (als de context duidelijk is en er een voordeel voor de lezer is)

Moeten, kun je dat gewoon gebruiken? Als ik in een schrijftraining vraag ‘van welk woord krijg je kriebels’ dan scoort ‘moeten’ altijd hoog. ‘Het is zo onvriendelijk’ hoor ik dan, of ‘als je mij zegt dat iets moet, doe ik het niet…’ Ik heb niet zoveel moeite met moeten.

Moeten in de trein: context en voordeel zijn duidelijk

Neem nou de trein. Op het balkon – zo heet het halletje waar je binnenkomt – vind je de gedragsregels voor de reiziger. Onder het icoontje van de stiltecoupé (die Stiltezone blijkt te heten) vond je tot voor kort de tekst

In de Stiltezone moet het echt stil zijn: de NS heeft geen moeite met moeten.

Moeten in de trein: ‘In de stiltezone moet het echt stil zijn’.

‘In de stiltecoupé moet het echt stil zijn.’

Helder, duidelijk en lekker kort. Iedereen snapte het. ‘Moeten’ niet erg meer, omdat de zin opent met een schets van de context (‘In de stiltecoupé…’) en omdat de mededeling een duidelijk voordeel bevat. Want je wilt niet dat je in de Stiltecoupé op een beller toe moet stappen met de mededeling ‘Dit is een Stiltecoupé…’ maar gewoon ongestoord doen wat je wilt doen, terwijl je kedengkedeng door het landschap zoeft. Je wilt dat iedereen in de Stiltezone gewoon stil is.

 

[De Stiltezone is sinds 2016 onderdeel van de Werken en rustzone]

Moeten bij de Belastingdienst: duidelijke context, helder voordeel

Nog een voorbeeld. De Belastingdienst stuurt voorlopige aanslagen. Als je die voor een bepaalde datum in één keer betaalt, krijg je korting. Daar hoort wel een voorwaarde bij:

‘Als u betalingskorting wilt dan moet op 28 februari 2018 € 1428 op de rekening van de Belastingdienst staan.’ Ook hier geldt: er is niks mis met ‘moeten’ want de context is duidelijk, net als het voordeel voor de lezer.

Voor de mensen die denken dat ‘dienen’ een bruikbaar alternatief is voor ‘moeten’: dat is niet het geval. ‘Dienen’ is ouderwetsch en militaristisch. Je zet de klok qua taal vijftig jaar terug en bovendien roept dienen al gauw een lijdende vorm op, en zoals lezers van dit taalblogje weten is dat ongewenst. Immers, ‘de lijdende vorm dient vermeden te worden.’ Dus: als het echt moet, gebruik je gewoon ‘moeten’.